Stefania Buda jest znaną w bliższej i dalszej okolicy gawędziarką i artystką ludową. Od urodzenia związana jest z rodzinną wsią – Nosówka w gminie Boguchwała, gdzie w dzieciństwie uczęszczała najpierw do tzw. ochronki, a później do 7-klasowej szkoły podstawowej. Ukończyła średnią szkołę uzyskując tytuł technika statystyka i w zdobytym zawodzie, potem jako księgowa przepracowała prawie 40 lat. Warto dodać, że została oznaczona jako Zasłużona dla Gminy Boguchwała, nie tylko za pełnienie przez 15 lat funkcji sołtysa wsi, aktywne zaangażowanie w działania Koła Gospodyń Wiejskich i ogólnie pojętą działalność społeczną, ale także za działalność artystyczną.

Od 1975 r. związana jest z zespołem ,,Nosowiany’’, w którym działa do chwili obecnej. Warto dodać, że obok innych osób zaangażowanych w powstanie zespołu i jego działalność – pani Stefania pełniła bardzo ważną funkcję – napisała i opracowała scenicznie wszystkie przedstawiane przez zespół widowiska. A, że głównym kierunkiem pracy „Nosowian” było odtwarzanie i prezentowanie autentycznych zwyczajów z życia dawnych mieszkańców wsi podrzeszowskiej, były to m.in.: „Wieńcowiny” (zakończenie żniw u bogatego chłopa), „Wigilijo Św. Ducha” (zwyczaje związane z Zielonymi Świątkami, m.in. zabawy pasterskie w tzw. „bioło noc” ), „Na pasiace”, „Na gminnym paświsku”, „Po Św. Jadwidze” (gry i zabawy pasterzy, dzieci w różnych porach roku i rożnych okolicznościach), „Zanim dosło do weselo” (4 sceny: Rada familijno, Swaty, Łosłyby, Zmówiny ), „Z kołaczem”, „Łocepiny” (obrzędy weselne), „Scepankowe Krzciny” (wierzenia i zwyczaje związane z narodzeniem dziecka). Ale chyba najbardziej rozsławiło zespół widowisko „Drepciny” (związane z budową i wprowadzeniem do nowego domu), z którym „Nosowiany” zdobyli najwyższe nagrody i uznanie na: Ogólnopolskich Konfrontacjach Teatrów Wsi Polskiej w Przytocznej, Sejmiku Teatrów w Tarnogrodzie oraz na gościnnych występach w Teatrze „Buffo” w Warszawie, Muzeum Etnograficznym w Toruniu i innych miastach. Nawet TV Kraków nakręciła w Nosówce 30-minutowy film „Drepciny” emitowany w cyklu „Obrzędy i zwyczaje Ludowe” (w 1986 r.) Warto wspomnieć, że w ciągu kolejnych lat działalności zespół opracował, popularyzował też liczne pieśni i zwyczaje regionalne: obrzędowe, żołnierskie, pasterskie, religijne, biesiadne itd.

Sama pani Stefania zdobywała liczne nagrody, głównie w konkursach gawędziarzy, z którego najsłynniejszym jest ten pn. „Sabałowe Bajania” w Bukowinie Tatrzańskiej. Z nagród – za zasługi w dziedzinie ogólnie pojętej kultury warto wymienić szczególnie: Medal Fr. Kotuli (za pomoc twórcom i badaczom kultury regionu) oraz Nagrodę I stopnia im. Fr. Kotuli (za dokumentowanie i popularyzację na scenie zwyczajów ludowych), w 1994 r.

Stefania Buda zajmuje się też plastyką obrzędową. Razem z innymi gospodyniami z Nosówki wykonywały potrzebne do przedstawień obrzędowych rekwizyty m.in. rózgi weselne, kotyliony, wieńce dożynkowe, piekły i stroiły kołacze weselne, a nawet fujarki, którymi bawiły się dzieci na pastwisku. Robi też np. baranki wielkanocne, te pieczone, ale także z bibuły: „Moja babcia nauczyła mnie robić baranki z bibuły, jeszcze, gdy byłam mała. Wtedy wydawało mi się to bardzo trudne, ale po latach wróciłam do takich właśnie baranków”. Pani Stefania wykonuje też liczne serwetki.

Opiekuje się też powstałą w budynku Szkoły Powszechnej i Ochronki w Nosówce – Izbą Tradycji, w której zostały zebrane i odtworzone stare sprzęty, a także elementy wystroju wnętrz. Eksponowane są w niej stare meble, naczynia, stroje, obrazy oraz zdjęcia przedstawiające historię regionu i tutejsze zwyczaje. Ponadto liczne nagrody, dyplomy, które zdobył w/w zespół „Nosowiany”.

 

oprac. Justyna Niepokój